Zgodnie z nowymi badaniami, syndrom oszusta i wypalenie są obecnie badane jako stany ze sobą powiązane.
Syndrom oszusta – uporczywe poczucie, że nie ma się odpowiednich kwalifikacji, aby zajmować dane stanowisko, i że jest to tylko kwestia czasu, zanim ktoś zdemaskuje nas jako oszusta – to dobrze ugruntowany obszar badań naukowych. Termin ten, po raz pierwszy użyty w 1978 roku, zyskał większą popularność po opublikowaniu w 1985 roku książki „The Impostor Phenomenon” autorstwa Pauline Rose Clance, naukowczyni, która jako jedna z pierwszych ukuła go pod koniec lat 70. Wypalenie – wynik chronicznego stresu w miejscu pracy, którym nie zarządzano w odpowiedni sposób – to termin pochodzący z tej samej epoki: Herbert Freudenberger w przejmujący sposób opisał skutki wypalenia w swojej książce z 1974 roku „Wypalenie: wysoka cena wysokich osiągnięć”.

Obserwujemy, że syndrom oszusta i wypalenie zaczynają się ze sobą łączyć.”
Dr Sahar Yousef, neurobiolog poznawczy i wykładowczyni Haas School of Business na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, twierdzi, że te schorzenia coraz częściej pojawiają się jednocześnie u pracowników na wczesnym etapie kariery.
„Obserwujemy, że syndrom oszusta i wypalenie zaczynają się ze sobą łączyć w sposób, który budzi obawy, ale jednocześnie jest zrozumiały. To fascynująca, nowa dziedzina, którą warto zgłębić, zwłaszcza w odniesieniu do młodszych osób – przedstawicieli pokolenia Z – które dopiero rozpoczynają swoją karierę”.
„Koncentracja to mięsień”, który staje się coraz silniejszy, im częściej go używamy – mówi dr Yousef.
Dr Yousef przemawiała 2 czerwca 2022 roku w ramach panelu dyskusyjnego zorganizowanego przez Asanę w związku z niedawną publikacją naszego corocznego raportu Indeks anatomii pracy. Dr Yousef zauważyła, że nowy raport Asany jest jednym z pierwszych, w których ujawniono taki związek. Indeks analizuje coroczną ankietę przeprowadzaną przez Asanę wśród ponad 10 tysięcy pracowników wiedzy na temat ich życia zawodowego.
Wyniki ankiety wykazały, że millenialsi i przedstawiciele pokolenia Z przychodzą do pracy, cierpiąc jednocześnie na syndrom oszusta, który może wystąpić, gdy ktoś doświadcza czegoś nowego, oraz na wypalenie, które często dotyka osoby w środkowej lub późnej fazie kariery. Jedna z ankiet wykazała, że średni wiek, w którym występuje wypalenie, to 32 lata. (Najstarszy przedstawiciel Pokolenia Z kończy w tym roku 25 lat.)
„To, co mnie zaskoczyło [w wynikach badania Anatomia pracy], to związek – korelacja, a nie związek przyczynowo-skutkowy – ale korelacja między syndromem oszusta a wypaleniem, co jest nowym odkryciem. To gorący temat, który zapoczątkował wiele konwersacji” – powiedziała dr Yousef.
Aby zapobiegać wypaleniu i syndromowi oszusta, liderzy biznesowi muszą swoim zachowaniem wyznaczać normy w miejscu pracy – stwierdziła dr Yousef. Stare powiedzenie, że kierownik nie powinien być ostatnią osobą, która co wieczór wychodzi z biura, nadal ma sens w kontekście wypalenia. Jednak kiedy nie pracuje się w biurze przez pięć dni w tygodniu, może być trudno dostrzec pozytywne sygnały, które pomogą zapobiegać syndromowi oszusta i wypaleniu. Mniej oczywiste jest to, kiedy wszyscy rozpoczynają pracę w danym dniu i kiedy się wylogowują.
„W czasach, gdy w środowisku pracy zdalnej niekoniecznie obserwujemy tak wiele wyraźnych wzorców do naśladowania, nie dostrzegamy wszystkich tych sygnałów” – stwierdziła dr Yousef.
Według raportu Indeks anatomii pracy 37% wszystkich pracowników w Stanach Zjednoczonych stwierdziło, że ich dni pracy nie mają jasno określonej godziny rozpoczęcia ani zakończenia, co może wynikać z braku jasnych granic w przypadku pracy zdalnej.
SYNDROM OSZUSTA: Zamień syndrom oszusta w pewność siebie
WYPALENIE: Jak unikać wypalenia w zespole
PRODUKTYWNOŚĆ: 12 wskazówek dotyczących miejsca pracy
Co więc mogą zrobić pracownicy – i ich przełożeni – aby przeciwdziałać tym powiązanym ze sobą syndromom w hybrydowym środowisku pracy? Według raportu Indeks anatomii pracy chodzi o planowanie przerw w życiu zawodowym:
Dr Yousef, partner akademicki Asany, zaleca „strukturę 3M dla przerw” jako kolejną metodę zapobiegania wypaleniu. Składa się on z przerw makro, przerw mezo i przerw mikro.
Przerwy makro odbywają się co miesiąc i mogą trwać cały dzień, podczas którego osoba wykonuje czynność pozwalającą jej oderwać się od pracy (np. wędrówka lub długa przejażdżka rowerem).
Przerwy mezo to cotygodniowe, jedno- lub dwugodzinne przerwy, które można poświęcić na przykład na przygotowanie wyjątkowego posiłku lub wzięcie udziału w lekcji muzyki.
Mikroprzerwy powinno się robić kilka razy dziennie i mogą one polegać na krótkich spacerach lub krótkich sesjach medytacji.
Często zdarza się, że ta sama osoba doświadcza zarówno wypalenia, jak i syndromu oszusta. Według raportu Indeks anatomii pracy 46% respondentów z USA stwierdziło, że doświadcza obu tych stanów.
W USA „pracownicy wiedzy” – osoby, których praca polega na przetwarzaniu lub wykorzystywaniu informacji – średnio doświadczają wypalenia częściej w ciągu roku niż w jakimkolwiek innym regionie. Po początkowym szoku związanym z wybuchem pandemii w 2020 roku poziom wypalenia zaczął spadać, ale nadal jest wysoki i wynosi 71%. Według raportu Indeks anatomii pracy, 80% pracowników wiedzy na całym świecie boryka się z wypaleniem lub syndromem oszusta.
Czynności okołozadaniowe – np. sprzątanie skrzynki e-mail, zarządzanie powiadomieniami na urządzeniach mobilnych, oznaczanie arkuszy kalkulacyjnych kolorami, ciągłe wysyłanie wiadomości na komunikatorach oraz udział w przeładowanych, zbyt długich spotkaniach – uniemożliwiają pracownikom wiedzy wykonywanie satysfakcjonujących zadań, do których zostali zatrudnieni.
Walka z dokuczliwym poczuciem, że w nowej pracy jesteś oszustem, może przejawiać się w żmudnym wykonywaniu czynności okołopracowniczych. Może to prowadzić do wypalenia pracowników na wczesnym etapie kariery, którzy wykorzystują swoją energię intelektualną do odhaczania zadań, a nie do wykonywania pracy, do której zostali zatrudnieni.
Obecnie można jedynie stwierdzić związek między syndromem oszusta a wypaleniem, ale nietrudno zauważyć, w jaki sposób syndrom oszusta może prowadzić do wypalenia. Według raportu Indeks anatomii pracy, około 43% pracowników uważa, że wypalenie jest nieodłącznym elementem dążenia do sukcesu, a 51% menedżerów zgadza się z tym stwierdzeniem.
Nick Bloom, profesor ekonomii na Uniwersytecie Stanforda i kolejny uczestnik panelu, stwierdził, że ustalenie w raporcie „Anatomia pracy”, iż 60% dnia pracy pracownika wiedzy wydaje się zajmować czynnościami okołozadaniowymi, stanowi prawdziwy potencjał dla liderów biznesu. (Bloom również wniósł swój wkład w badanie Asana „Anatomia pracy”.)
„Gdyby udało się ograniczyć część [czynności okołozadaniowych], przyniosłoby to ogromne korzyści pod względem produktywności” – powiedział Bloom. „W USA produktywność rośnie o około 1% rocznie. Więc gdyby udało się ograniczyć część tych czynności okołozadaniowych, byłoby to prawdziwe skarbuńce.”
„W rzeczywistości, rozmawiając z wieloma klientami, zauważam, że jedną z kwestii, na której bardzo im zależy, jest ograniczenie [czynności okołozadaniowych] i skupienie się w większym stopniu na rozwiązywaniu rzeczywistych, kluczowych problemów.”
Zapobieganie syndromowi oszusta i wypaleniu pozwoli przeznaczyć zasoby umysłowe na rozwiązywanie ważnych problemów i kluczowych kwestii związanych z pracą, twierdzi Tim Bowman, dyrektor ds. konkurencji i kierownik ds. marketingu produktu w Asanie.
Skupienie się na najważniejszych problemach wymaga właśnie tego –koncentracji. Bowman, inny uczestnik panelu, stwierdził, że na budowanie koncentracji należy patrzeć podobnie jak na zapobieganie wypaleniu. Umiejętność odcinania się od rozpraszaczy powinna być dyscypliną, którą pracownicy powinni rozwijać na wczesnym etapie swojej kariery.
„Jeśli nie potrafisz się skupić, nie dasz rady rozwiązywać trudnych problemów” – powiedział Bowman moderatorce Emily Epstein, dyrektorce redakcyjnej w Asanie. „Jeśli nie potrafimy radzić sobie z trudnymi problemami, nie będziemy w stanie sprostać dużym wyzwaniom, przed którymi stoimy w tej chwili. Na całym świecie – niezależnie od tego, czy chodzi o pandemię – a także na poziomie lokalnym, mamy do czynienia z załamaniem zaufania między ludźmi, firmami lub rządami: wszystkie te kwestie wymagają intensywnej koncentracji”.
Badania nad wzajemnymi powiązaniami między syndromem oszusta a wypaleniem być może dopiero się rozkręcają. Mimo to, zdaniem dr Yousef, już teraz można zapobiegać tym zjawiskom wśród pracowników, zwiększając ich koncentrację i przejrzystość.
„Koncentracja to mięsień” – mówi. „Każdego dnia – czy chcesz w to wierzyć, czy nie – trenujesz swój mózg. Albo trenujesz go, aby był bardziej skupiony, albo trenujesz go, aby był mniej skupiony. Jednak to my, jako jednostki, a nie nasze firmy, musimy ponosić te konsekwencje i czerpać te korzyści”.